Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyi Niyə Yaranır? 10 Ən Çox Rast Gəlinən Səbəb

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyi Niyə Yaranır? 10 Ən Çox Rast Gəlinən Səbəb 

Bir gün telefonla danışarkən yalnız bir qulağınızın zəif eşitdiyini hiss etmisinizmi? Yaxud televizorun səsini artırmağa ehtiyac duyduğunuz halda ailəniz bunun normal olduğunu söyləyib? Əgər belə hallarla qarşılaşırsınızsa, bunu sadəcə yorğunluq və ya müvəqqəti narahatlıq kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Bir qulaqda eşitmə zəifliyi bəzən qulaq kiri kimi sadə səbəblərdən yaransa da, bəzi hallarda daxili qulaq xəstəlikləri, sinir zədələnməsi və ya təcili müdaxilə tələb edən problemlərin ilk əlaməti ola bilər.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, dünyada 1,5 milyarddan çox insan müxtəlif dərəcəli eşitmə problemi yaşayır və bu göstəricinin gələcək illərdə daha da artacağı gözlənilir. Erkən diaqnoz qoyulduqda bir çox eşitmə problemlərinin qarşısını almaq və ya onların inkişafını ləngitmək mümkündür. Buna görə də yalnız bir qulaqda yaranan eşitmə zəifliyi belə diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Bu məqalədə bir qulaqda eşitmə itkisi, onun yaranma səbəbləri, simptomları, diaqnostika üsulları və müasir müalicə yolları haqqında ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyi Nədir?

Bir qulaqda eşitmə zəifliyi (Unilateral Hearing Loss) dedikdə yalnız sağ və ya yalnız sol qulaqda eşitmənin azalması nəzərdə tutulur. Digər qulaq normal işlədiyi üçün problem uzun müddət hiss olunmaya bilər. İnsan adətən telefonla danışarkən, avtomobil idarə edərkən, səsin hansı istiqamətdən gəldiyini müəyyən etməyə çalışarkən və ya səs-küylü mühitdə söhbət zamanı çətinlik yaşadıqda bunun fərqinə varır.

Normal eşitmə yalnız qulaqların deyil, eyni zamanda beynin birlikdə işləməsi nəticəsində formalaşır. Hər iki qulaqdan gələn səs siqnalları beyində müqayisə edilir və bunun nəticəsində insan səsin istiqamətini, məsafəsini və intensivliyini düzgün müəyyən edə bilir. Bir qulaq zəiflədikdə bu mexanizm pozulur və gündəlik həyat keyfiyyəti aşağı düşür.

Bu problem hər yaş qrupunda müşahidə oluna bilər. Uşaqlarda nitqin inkişafına mənfi təsir göstərdiyi halda, böyüklərdə iş həyatına, sosial münasibətlərə və psixoloji vəziyyətə ciddi təsir edə bilər.

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyinin Əlamətləri

Bir çox insan eşitmə probleminin yalnız səsləri eşitməməkdən ibarət olduğunu düşünür. Əslində isə bir qulaqda eşitmə zəifliyi müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər.

Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

• Telefon danışığını yalnız bir qulaqla rahat eşitmək
• İnsanların dediklərini tez-tez təkrar etdirmək
• Səsin hansı istiqamətdən gəldiyini ayırd edə bilməmək
• Televizorun səsini digərlərinə nisbətən daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq
• Qulaqda küy və ya cingiltinin yaranması
• Qulaqda doluluq hissi
• Başgicəllənmə və tarazlıq pozğunluğu
• Səs-küylü mühitdə danışığı anlamaqda çətinlik

Bu simptomlardan biri və ya bir neçəsi sizdə mövcuddursa, vaxt itirmədən eşitmə müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur.

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyinin 10 Ən Çox Rast Gəlinən Səbəbi

1. Qulaq Kiri (Cerumen)

Ən sadə və ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri qulaq kirinin həddindən artıq toplanmasıdır. Qulaq kiri əslində orqanizmin müdafiə mexanizmidir. O, bakteriyaların, tozun və digər yad cisimlərin qulaq kanalına daxil olmasının qarşısını alır.

Lakin bəzi insanlarda qulaq kiri çox ifraz olunur və ya pambıq çubuqlardan düzgün istifadə edilmədiyi üçün daha da dərinə itələnir. Nəticədə qulaq kanalı bağlanır və səs dalğaları qulaq pərdəsinə normal şəkildə çatmır.

Belə hallarda eşitmə zəifliyi adətən qəfil başlayır və xəstə qulaqda doluluq hiss edir. Bəzən küy və yüngül başgicəllənmə də müşahidə oluna bilər.

Qulaq kirini ev şəraitində iti əşyalar və ya pambıq çubuqlarla çıxarmağa çalışmaq tövsiyə edilmir. Bu, qulaq pərdəsinin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Problemin təhlükəsiz şəkildə aradan qaldırılması üçün mütəxəssisə müraciət edilməlidir.

2. Xarici və Orta Qulaq İltihabı

Qulaq infeksiyaları da bir qulaqda eşitmə zəifliyinin ən geniş yayılmış səbəblərindəndir. Xüsusilə uşaqlarda orta qulaq iltihabı daha tez-tez müşahidə olunur.

İltihab zamanı maye toplanması və şişkinlik səs dalğalarının normal ötürülməsinə mane olur. Buna görə eşitmə müvəqqəti zəifləyə bilər.

Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

• Qulaq ağrısı
• Hərarət
• Qulaqda təzyiq hissi
• Eşitmənin azalması
• Bəzən irinli axıntı

Vaxtında müalicə olunmadıqda infeksiya daha ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Buna görə xüsusilə uşaqlarda qulaq ağrısı ilə yanaşı eşitmə zəifliyi müşahidə olunursa, gecikmədən həkim müayinəsi vacibdir.

3. Ani Sensorinevral Eşitmə İtkisi

Bu vəziyyət təcili tibbi yardım tələb edən hallardan biridir. Ani sensorinevral eşitmə itkisi adətən 72 saat ərzində baş verir və əksər hallarda yalnız bir qulaqda müşahidə olunur.

Xəstələr səhər oyandıqları zaman birdən-birə bir qulaqlarının eşitmədiyini bildirirlər. Bəzən bununla yanaşı qulaqda küy və güclü başgicəllənmə də yaranır.

Bu problemin səbəbi virus infeksiyaları, qan dövranı pozğunluqları, autoimmun xəstəliklər və ya daxili qulaq sinirlərinin zədələnməsi ola bilər.

Ən vacib məqam odur ki, müalicəyə ilk 24–72 saat ərzində başlanılması eşitmənin bərpa olunma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Buna görə ani eşitmə itkisi heç vaxt gözlənilməməli və təxirə salınmamalıdır.

4. Menyer Xəstəliyi

Menyer xəstəliyi daxili qulaqda maye balansının pozulması nəticəsində yaranan xroniki xəstəlikdir.

Bu xəstəliyin klassik əlamətləri bunlardır:

• Bir qulaqda eşitmə azalması
• Güclü başgicəllənmə tutmaları
• Qulaqda küy
• Qulaqda doluluq hissi

Tutmalar bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər davam edə bilər. Xəstəlik irəlilədikcə eşitmə zəifliyi qalıcı xarakter ala bilər.

Duz qəbulunun azaldılması, bəzi dərman preparatları və həkim nəzarəti altında aparılan müalicə simptomların idarə olunmasına kömək edə bilər.

5. Akustik Nevroma

Akustik nevroma eşitmə sinirindən inkişaf edən xoşxassəli şişdir. Xəstəlik nadir rast gəlinsə də, birtərəfli eşitmə zəifliyi olan insanlarda mütləq istisna edilməlidir.

Şiş böyüdükcə eşitmə sinirinə təzyiq göstərir və aşağıdakı əlamətlər yaranır:

• Tədricən artan birtərəfli eşitmə itkisi
• Daimi qulaq küyü
• Tarazlıq problemləri
• Bəzən üz sinirlərində zəiflik

Diaqnoz adətən MRT müayinəsi ilə qoyulur. Müalicə şişin ölçüsündən və xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq müşahidə, cərrahi əməliyyat və ya radiocərrahiyyə üsulları ilə aparılır.

6. Güclü Səsə Məruz Qalma

Müasir həyat tərzi eşitmə sağlamlığı üçün yeni risklər yaradıb. Yüksək səsli musiqi, uzun müddət qulaqcıqdan istifadə, istehsalat sahələrində çalışan insanlar, konsertlər, toy məclisləri və hətta bəzi idman yarışları belə daxili qulaq hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bir çox insan düşünür ki, səs hər iki qulağa eyni təsir göstərir. Halbuki bəzi hallarda səs mənbəyinə daha yaxın olan qulaq daha çox zərər görə bilər və nəticədə birtərəfli eşitmə zəifliyi inkişaf edə bilər.

Daxili qulaqda yerləşən tükcüklü hüceyrələr səs dalğalarını sinir impulslarına çevirən əsas strukturlardır. Bu hüceyrələr zədələndikdə bərpa olunmur. Buna görə də uzun müddət yüksək desibelli səsə məruz qalmaq qalıcı eşitmə itkisinə səbəb ola bilər. İlk əlamətlər adətən qulaqda küy, səsə qarşı həssaslıq və insanların danışığını aydın seçə bilməmək olur.

Əgər gündəlik olaraq qulaqcıqdan istifadə edirsinizsə, mütəxəssislər "60/60 qaydasını" tövsiyə edirlər. Yəni səs səviyyəsi maksimumun 60 faizini keçməməli və fasiləsiz dinləmə müddəti 60 dəqiqədən artıq olmamalıdır. Səs-küylü iş mühitində çalışan insanlar isə mütləq qoruyucu qulaqcıqlardan istifadə etməlidirlər. Eşitmə hüceyrələri zədələndikdən sonra onları geri qaytarmaq mümkün olmadığı üçün profilaktika ən effektiv müdafiə üsuludur.

7. Qulaq Pərdəsinin Zədələnməsi

Qulaq pərdəsi səs dalğalarını orta qulağa ötürən nazik və həssas bir membrandır. Güclü zərbə, partlayış səsi, qulağa yad cismin daxil olması, pambıq çubuqların dərin istifadə edilməsi və ya təzyiq dəyişiklikləri qulaq pərdəsinin deşilməsinə səbəb ola bilər.

Belə hallarda eşitmə zəifliyi adətən qəfil başlayır. Xəstə qulaqda ağrı, qanaxma, küy və bəzən başgicəllənmə hiss edə bilər. Deşiyin ölçüsündən asılı olaraq eşitmə itkisi yüngül və ya ciddi ola bilər.

Kiçik deşiklər bir neçə həftə ərzində öz-özünə sağala bilər. Lakin böyük zədələnmələr zamanı cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Bu səbəbdən qulağa heç vaxt iti əşya salmaq, pambıq çubuqları dərinə itələmək və ya qulaq təmizləyərkən kobud hərəkətlər etmək məsləhət görülmür.

8. Baş Travmaları

Baş nahiyəsinə alınan zərbələr yalnız beyinə deyil, eyni zamanda daxili qulaq strukturlarına və eşitmə sinirlərinə də zərər verə bilər. Yol-nəqliyyat hadisələri, idman zədələri, yıxılmalar və istehsalat qəzaları birtərəfli eşitmə itkisinin əsas səbəbləri arasında yer alır.

Travmadan sonra eşitmə zəifliyi dərhal yarana və ya bir neçə gün sonra özünü göstərə bilər. Bəzi xəstələrdə bununla yanaşı qulaqda küy, başgicəllənmə, tarazlıq pozğunluğu və güclü baş ağrıları da müşahidə olunur.

Belə hallarda yalnız eşitmə testi kifayət etmir. Həkim ehtiyac olduqda kompüter tomoqrafiyası və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası təyin edərək həm qulaq strukturlarını, həm də beyni qiymətləndirə bilər. Travmadan sonra yaranan eşitmə zəifliyi heç vaxt gözardı edilməməlidir.

9. Ototoksik Dərmanlar

Bəzi dərman preparatları daxili qulaq hüceyrələrinə və eşitmə sinirlərinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu cür preparatlar tibbdə ototoksik dərmanlar adlandırılır.

Bunlara bəzi antibiotiklər, kimyaterapiya preparatları, yüksək dozalı aspirin və bəzi sidikqovucu dərmanlar daxildir. Əlbəttə, bu dərmanlardan istifadə edən hər kəsdə eşitmə problemi yaranmır. Risk əsasən yüksək dozada, uzunmüddətli istifadə zamanı və ya böyrək funksiyaları pozulmuş şəxslərdə artır.

Əgər hər hansı dərmanı qəbul etdikdən sonra qulaqda küy, eşitmənin azalması və ya başgicəllənmə hiss edirsinizsə, dərmanı özbaşına dayandırmadan mütləq həkiminizə məlumat verməlisiniz. Erkən müdaxilə bəzi hallarda qalıcı eşitmə itkisini önləyə bilər.

10. Yaşa Bağlı Eşitmə Dəyişiklikləri

Yaş artdıqca eşitmə sistemi də digər orqanlar kimi təbii dəyişikliklərə məruz qalır. Bu vəziyyət presbiakuziya adlanır. Əksər hallarda hər iki qulaq təsirlənsə də, bəzi insanlarda proses bir qulaqda daha sürətli inkişaf edə bilər.

Yaşa bağlı eşitmə itkisi adətən yavaş-yavaş irəliləyir. İnsan əvvəlcə qadın və uşaq səslərini seçməkdə çətinlik çəkir, daha sonra isə səs-küylü mühitdə danışılanları başa düşmək çətinləşir. Çoxları bunu yaşlanmanın normal hissəsi hesab edərək həkimə müraciət etmir.

Halbuki erkən mərhələdə aparılan eşitmə müayinəsi və uyğun seçilmiş müasir eşitmə cihazı insanın sosial həyatını, ünsiyyətini və həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyi Necə Diaqnoz Edilir?

Bir qulaqda eşitmə zəifliyinin səbəbini müəyyən etmək üçün yalnız şikayətləri dinləmək kifayət etmir. Dəqiq diaqnoz müasir müayinə üsulları ilə qoyulur.

Audiometriya

Audiometriya eşitmə səviyyəsini qiymətləndirən ən vacib testdir. Müayinə zamanı xəstə müxtəlif tezliklərdə və müxtəlif səs gücündə təqdim olunan siqnalları dinləyir. Alınan nəticələr audiogram şəklində təqdim olunur və həkim eşitmə itkisinin dərəcəsini, növünü və hansı qulaqda olduğunu dəqiq müəyyən edə bilir.

Timpanometriya

Timpanometriya orta qulağın və qulaq pərdəsinin vəziyyətini qiymətləndirən ağrısız diaqnostik üsuldur. Bu müayinə maye toplanması, qulaq pərdəsinin hərəkətliliyi və orta qulaq problemlərinin aşkarlanmasında böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bəzi hallarda əlavə olaraq MRT, KT, qan analizləri və digər müayinələr də tələb oluna bilər.

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyinin Müalicəsi

Müalicə tamamilə problemin səbəbindən asılıdır. Qulaq kiri xüsusi alətlərlə təhlükəsiz şəkildə təmizlənir. İltihab zamanı antibiotik və ya digər dərman müalicəsi tətbiq edilir. Ani sensorinevral eşitmə itkisi zamanı ilk 72 saat ərzində başlanılan müalicə eşitmənin bərpa olunma ehtimalını artırır.

Akustik nevroma kimi hallarda cərrahi əməliyyat və ya radiocərrahiyyə tələb oluna bilər. Əgər eşitmə itkisi qalıcıdırsa və tibbi müalicə ilə bərpa mümkün deyilsə, müasir Bluetooth texnologiyalı rəqəmsal eşitmə cihazları ən effektiv həll yollarından biridir. Düzgün seçilmiş eşitmə cihazı nitqin başa düşülməsini yaxşılaşdırır, qulaq küyünün təsirini azalda bilər və insanın sosial həyat keyfiyyətini yüksəldir.

Bir Qulaqda Eşitmə Zəifliyinin Qarşısını Necə Almaq Olar?

Aşağıdakı sadə qaydalara əməl etməklə eşitmə sağlamlığınızı uzun illər qoruya bilərsiniz.

Nəticə

Bir qulaqda eşitmə zəifliyi sadə görünən, lakin ciddi səbəblərlə əlaqəli ola bilən bir problemdir. Qulaq kiri, infeksiyalar və ya təzyiq dəyişiklikləri kimi müvəqqəti səbəblərdən yaransa da, bəzi hallarda daxili qulaq xəstəlikləri, eşitmə siniri problemləri və hətta şişlərin ilk əlaməti ola bilər. Xüsusilə eşitmə itkisi qəfil yaranıbsa, qulaqda küy, başgicəllənmə və ya tarazlıq pozğunluğu ilə müşayiət olunursa, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.

Erkən diaqnoz, düzgün müalicə və müasir eşitmə texnologiyaları sayəsində bir çox insan normal həyat keyfiyyətini qoruyub saxlaya bilir. Unutmayın ki, eşitmə itkisini vaxtında aşkar etmək onu müalicə etməkdən daha asandır.

Tez-tez Verilən Suallar (FAQ)

1. Bir qulaqda eşitmə zəifliyi öz-özünə keçə bilər?

Bəzi hallarda, məsələn qulaq kiri və ya yüngül infeksiyalar zamanı keçə bilər. Lakin qəfil yaranan eşitmə itkisi təcili tibbi müdaxilə tələb edir.

2. Bir qulaqda eşitmə itkisi təhlükəlidirmi?

Bəli. Bu, bəzi hallarda ciddi daxili qulaq və ya eşitmə siniri problemlərinin əlaməti ola bilər.

3. Hansı həkimə müraciət etməliyəm?

Qulaq, burun və boğaz (LOR) həkiminə və ya audioloqa müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.

4. Eşitmə cihazı yalnız yaşlı insanlar üçündür?

Xeyr. Eşitmə cihazları yaşdan asılı olmayaraq eşitmə itkisi olan bütün insanlar üçün istifadə oluna bilər.

5. Eşitmə zəifliyinin qarşısını almaq mümkündürmü?

Bəzi hallarda bəli. Yüksək səsdən qorunmaq, qulağa düzgün qulluq etmək və mütəmadi eşitmə müayinəsindən keçmək riski əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.