Qulaqda Küy Niyə Yaranır? Səbəbləri, Müalicəsi və Qarşısının Alınması
Qulaqda davamlı və ya vaxtaşırı eşidilən cingilti, vızıltı, fit səsi, uğultu və ya zəng səsi bir çox insanın qarşılaşdığı problemlərdən biridir. Tibbdə bu hal tinnitus adlanır. Bəzən bu səslər yalnız sakit mühitdə hiss olunur, bəzən isə o qədər güclü olur ki, insanın gündəlik həyatına, yuxusuna və psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
Əgər siz də "qulaqda küy niyə yaranır?", "qulaqda səs gəlməsi təhlükəlidirmi?", "qulaqda uğultu necə keçir?" və ya "qulaqda fit səsinin səbəbi nədir?" kimi sualların cavabını axtarırsınızsa, bu məqalədə bütün bu mövzuları ətraflı şəkildə izah edəcəyik.
Qulaqda küy nədir?
Qulaqda küy (Tinnitus) xarici mühitdə heç bir səs olmadığı halda insanın müxtəlif səslər eşitməsidir. Bu səslər müxtəlif formalarda hiss edilə bilər:
- Cingilti
- Fit səsi
- Uğultu
- Vızıltı
- Zəng səsi
- Elektrik səsinə bənzər küy
- Dalğa və ya külək səsi
Bu səslər bir qulaqda, hər iki qulaqda və ya başın içindən gəlirmiş kimi hiss oluna bilər.
Qulaqda küy xəstəlik deyil. O, adətən başqa bir problemin əlaməti hesab olunur.
Qulaqda küy niyə yaranır?
Qulaqda küyün yaranmasının onlarla müxtəlif səbəbi mövcuddur. Bəzi hallarda problem müvəqqəti olur, bəzi hallarda isə uzun müddət davam edə bilər.
1. Eşitmə itkisi
Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri eşitmə itkisidir.
Yaş artdıqca və ya uzun müddət yüksək səsə məruz qaldıqda daxili qulaq hüceyrələri zədələnə bilər. Bu zaman beyin çatışmayan səsləri kompensasiya etməyə çalışır və nəticədə tinnitus yaranır.
Əgər qulaqda küylə yanaşı televiziya səsini artırmaq, danışılan sözləri təkrarlatmaq və ya izdihamlı yerlərdə eşitməkdə çətinlik yaşayırsınızsa, bu artıq eşitmə itkisinin əlaməti ola bilər.
2. Qulaq kiri
Bir çox insan bunun fərqində olmasa da, qulaq kirinin həddindən artıq yığılması eşitməyə mane olur.
Qulaq kanalının tutulması nəticəsində:
- küy yarana bilər;
- qulaqda doluluq hissi ola bilər;
- eşitmə zəifləyə bilər;
- başgicəllənmə yarana bilər.
Qulaq kiri ev şəraitində pambıq çubuqlarla təmizlənməməlidir. Bu, kiri daha dərinə itələyə və problemi ağırlaşdıra bilər.
3. Güclü səsə məruz qalmaq
Konsertlər, toylar, zavodlar, tikinti sahələri və ya uzun müddət qulaqcıqla yüksək səsdə musiqi dinləmək daxili qulaq hüceyrələrinə zərər verir.
Bu zədələnmə bəzən müvəqqəti olsa da, uzun müddət davam etdikdə qalıcı tinnitus və eşitmə itkisinə səbəb ola bilər.
4. Stress və həyəcan
Stress tinnitusun həm yaranmasına, həm də daha güclü hiss edilməsinə səbəb ola bilər.
İnsan gərgin olduqda beyin səslərə daha həssas reaksiya verir və normalda hiss edilməyən zəif siqnallar belə küy kimi qəbul edilə bilər.
Buna görə bir çox insanlar gərgin iş dövründə və ya emosional problemlər yaşadıqları zaman qulaqda küyün artdığını bildirirlər.
5. Təzyiq problemləri
Yüksək qan təzyiqi damarların işini dəyişdirə bilər.
Bu zaman xüsusilə:
- ürək döyüntüsü ilə eyni ritmdə küy,
- pulsasiya edən səs,
- qulaqda döyünmə hissi yarana bilər.
Belə hallarda həm qulaq, həm də ürək-damar sistemi müayinə olunmalıdır.
6. Orta qulaq infeksiyaları
Qulaq iltihabı zamanı maye toplanması səs ötürülməsini pozur.
Bunun nəticəsində:
- küy,
- ağrı,
- eşitmə zəifliyi,
- temperatur yüksəlməsi müşahidə edilə bilər.
İnfeksiya sağaldıqdan sonra əksər hallarda tinnitus da aradan qalxır.
7. Meniere xəstəliyi
Bu xəstəlik daxili qulaqda maye balansının pozulması nəticəsində yaranır.
Əsas əlamətləri:
- qulaqda küy;
- başgicəllənmə;
- eşitmə itkisi;
- qulaqda doluluq hissidir.
Bu xəstəlik mütləq həkim nəzarəti tələb edir.
8. Bəzi dərmanların yan təsiri
Bəzi antibiotiklər, yüksək dozalı aspirin, bəzi sidikqovucular və digər preparatlar tinnitus yarada bilər.
Heç vaxt həkim məsləhəti olmadan dərmanı dayandırmaq olmaz.
Qulaqda küy hansı xəstəliklərin əlaməti ola bilər?
Qulaqda küy bəzən aşağıdakı problemlərin ilk əlaməti ola bilər:
- Eşitmə itkisi
- Daxili qulaq xəstəlikləri
- Orta qulaq iltihabı
- Təzyiq problemləri
- Boyun osteoxondrozu
- Çənə oynağı problemləri
- Damar xəstəlikləri
- Neyroloji xəstəliklər
- Akustik nevroma (nadir hallarda)
Məhz buna görə uzun müddət davam edən tinnitus mütləq araşdırılmalıdır.
Qulaqda küy necə diaqnoz olunur?
Həkim əvvəlcə şikayətləri dinləyir və daha sonra bir sıra müayinələr təyin edir.
Ən vacib müayinələr bunlardır:
- Audiometriya (eşitmə testi)
- Timpanometriya
- Qulaq müayinəsi
- Lazım olduqda MRT və ya KT
- Qan analizləri
Düzgün diaqnoz qoyulmadan müalicəyə başlamaq düzgün deyil.
Qulaqda küy necə müalicə olunur?
Tinnitusun müalicəsi onun səbəbindən asılıdır.
Əgər səbəb:
- qulaq kiridirsə — təmizlənir;
- infeksiyadırsa — müalicə edilir;
- təzyiqdirsə — nəzarətə alınır;
- eşitmə itkisidirsə — eşitmə cihazı tövsiyə oluna bilər.
Bir çox hallarda düzgün seçilmiş eşitmə cihazı yalnız eşitməni yaxşılaşdırmır, həm də qulaqda küy hissini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilir. Müasir Bluetooth funksiyalı eşitmə cihazlarında tinnitus maskalama proqramları da mövcuddur.
Ev şəraitində qulaqda küyü azaltmaq mümkündürmü?
Tam müalicə səbəbdən asılı olsa da, aşağıdakı tövsiyələr faydalı ola bilər:
- Yüksək səsdən uzaq durun.
- Qulaqcıqdan uzun müddət istifadə etməyin.
- Stressi idarə edin.
- Kofein qəbulunu azaldın.
- Kifayət qədər yatın.
- Təzyiqinizi nəzarətdə saxlayın.
- Siqaretdən uzaq durun.
- Həkim məsləhəti olmadan dərman qəbul etməyin.
Qulaqda küy nə vaxt təhlükəlidir?
Aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək lazımdır:
- Küy qəfil başlayıbsa.
- Bir qulaqda yaranıbsa.
- Eşitmə birdən zəifləyibsə.
- Güclü başgicəllənmə varsa.
- Qulaqdan qan və ya irin gəlirsə.
- Ürək döyüntüsü ilə eyni ritmdə səs eşidilirsə.
Bu hallar ciddi xəstəliklərin əlaməti ola bilər.
Qulaqda küyün qarşısını almaq olarmı?
Tam qarşısını almaq hər zaman mümkün olmasa da, riski azaltmaq olar.
Bunun üçün:
- Güclü səsdən qorunun.
- Qoruyucu qulaqcıqlardan istifadə edin.
- Müntəzəm eşitmə müayinəsindən keçin.
- Təzyiqinizi nəzarətdə saxlayın.
- Sağlam qidalanın.
- Fiziki aktiv olun.
- Stressi azaldın.
- Qulaqlarınızı düzgün qoruyun.
Nəticə
Qulaqda küy insanların həyat keyfiyyətini azalda bilən, lakin əksər hallarda səbəbi müəyyən edilərək idarə oluna bilən bir problemdir. Bu vəziyyət bəzən sadə bir qulaq kiri, bəzən isə eşitmə itkisi, qulaq xəstəlikləri və ya digər sağlamlıq problemlərinin əlaməti ola bilər. Uzun müddət davam edən və ya gündəlik həyata təsir edən küyü normal qəbul etmək düzgün yanaşma deyil.
Əgər sizdə də qulaqda cingilti, uğultu, fit səsi və ya vızıltı varsa, vaxt itirmədən audiometriya və timpanometriya müayinəsindən keçməyiniz tövsiyə olunur. Erkən diaqnoz həm eşitməni qorumağa, həm də qulaqda küyün səbəbini müəyyən edib uyğun müalicəyə başlamağa kömək edir.
Sağlam eşitmə, keyfiyyətli həyatın vacib hissəsidir. Qulaqlarınıza vaxtında diqqət göstərmək gələcəkdə daha ciddi problemlərin qarşısını ala bilər.
Tez-tez verilən suallar
- Qulaqda küy öz-özünə keçə bilər?
Bəli. Əgər səbəb müvəqqəti səs-küyə məruz qalmaq və ya stressdirsə, bəzi hallarda tinnitus öz-özünə azala bilər. - Qulaqda küy eşitmə itkisi deməkdir?
Hər zaman yox. Amma tinnitus çox vaxt eşitmə itkisi ilə birlikdə müşahidə olunur. - Qulaqda küy üçün hansı həkimə müraciət edilməlidir?
İlk olaraq LOR (qulaq-burun-boğaz) həkiminə və ya audioloqa müraciət edilməlidir. - Eşitmə cihazı qulaqda küyü azaldır?
Bəli. Eşitmə itkisi olan insanlarda düzgün seçilmiş eşitmə cihazı tinnitusun hiss edilməsini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. - Qulaqda küy təhlükəlidirmi?
Hər zaman təhlükəli deyil. Lakin uzun müddət davam edirsə, yalnız bir qulaqda yaranırsa və ya eşitmə itkisi ilə müşayiət olunursa, mütləq həkim müayinəsi tələb olunur.